Jak powinno być prowadzone leczenie czerniaka?

Leczenie zaawansowanego czerniaka powinno być prowadzone przez wielodyscyplinarny zespół doświadczonych specjalistów w ośrodkach z pełnym dostępem do diagnostyki oraz z pełnym dostępem do kompleksowego leczenia.

Czerniak złośliwy jest bardzo agresywnym nowotworem skóry.
Według danych epidemiologicznych liczba zachorowań na czerniaki stale i dynamicznie rośnie, także wśród młodszej populacji Polaków. Spośród ok. 3000-4000 nowych rozpoznań czerniaka rocznie, u ponad 500 pacjentów mamy do czynienia z zaawansowanym lub rozsianym czerniakiem skóry. Należy pamiętać, iż czerniak zaawansowany jest bardzo agresywnym nowotworem, który szybko się rozwija i daje odległe przerzuty. Po pewnym czasie, u części leczonych pacjentów dochodzi do oporności na leczenie i konieczne są zmiany w strategii terapeutycznej. Wtedy kluczem do sukcesu w efektywnym leczeniu chorego jest wybór właściwej ścieżki terapeutycznej, doświadczenie lekarzy oraz pełen dostęp do diagnostyki i szerokiego wachlarza leków.

Trudna sztuka walki z czerniakiem: jeden pacjent – wielu specjalistów w zespole
Zgodnie z zaleceniami Europejskiej Organizacji Onkologicznej, jak również zgodnie z polskimi zaleceniami Krajowego Konsultanta w dziedzinie chirurgii onkologicznej oraz Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej[2], leczenie chorych na zaawansowanego czerniaka skóry, czerniaka paznokcia, czy czerniaka oka jest leczeniem kompleksowym, skojarzonym i wielospecjalistycznym i powinno być prowadzone przez wielodyscyplinarne zespoły.

Oznacza to, iż pacjent w ośrodku onkologicznym powinien mieć dostęp do wielu specjalistów medycznych, aby jego leczenie przynosiło mu jak największą korzyść kliniczną.

Wg rekomendacji ECCO wielodyscyplinarny zespół medyczny powinien składać się ze specjalistów dermatologii, patomorfologii, radiologii, medycyny nuklearnej, chirurgii lub chirurgii onkologicznej, onkologii, radioterapii, pielęgniarstwa, a w przypadku czerniaka oka, także okulistyki.

Prof. P. Rutkowski: Wielodyscyplinarny zespół specjalistów – to klucz do sukcesu!
Wczesne czerniaki nie wymagają wielospecjalistycznych zespołów. Z reguły dermatolog, chirurg onkolog i patomorfolog stanowią wystarczający zespół, by właściwie wyleczyć wczesnego czerniaka. Jednak leczenie chorych z czerniakiem zaawansowanym, nieresekcyjnym, przerzutowym, czyli czerniakiem od stopnia trzeciego zaawansowania z przerzutami do węzłów chłonnych lub przerzutami do okolicznych tkanek, wymaga zorganizowania pełnej współpracy pomiędzy onkologiem klinicznym, radioterapeutą, chirurgiem onkologiem, patomorfologiem i wielu innymi specjalizacjami towarzyszącymi, łącznie z możliwością leczenia powikłań terapii. To jest klucz do sukcesu – podkreśla prof. Piotr Rutkowski, Kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, Pełnomocnik Dyrektora ds. Badań Klinicznych Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie i dodaje – „W Polsce obecnie 20 publicznych, wielospecjalistycznych ośrodków spełnia te kryteria.”

Jak pracuje zespół ekspertów?
Zespół ekspercki spotyka się regularnie przynajmniej raz w tygodniu, choć z reguły częściej. Po rozpoznaniu i ocenie zaawansowania choroby podejmuje decyzje o optymalnym leczeniu, dokonuje obserwacji i niezbędnych zmian w terapii w sytuacji pojawienia się działań niepożądanych, czy progresji choroby. Wtedy istotny staje się więc także dostęp do wszystkich terapii. W przypadku progresji – postępu choroby – lekarz i pacjent mają możliwość szybkiej zmiany leczenia i wyboru alternatywnej terapii.

Leczenie chorych z zaawansowanym czerniakiem to działanie strategiczne. Leczenie jest ustalone, zaplanowane, monitorowane, dostosowywane i zmieniane w zależności od efektów terapii. Strategie leczenia przygotowywane są na bazie wywiadu z pacjentem, ogromnej ilości badań oraz doświadczenia lekarzy wchodzących w skład zespołu wielodyscyplinarnego. Stąd doświadczenie, szybki dostęp do wysokiej jakości diagnostyki w trakcie leczenia oraz szerokiego wachlarza terapii jest z punktu widzenia pacjenta i jego życia, kluczowe – podkreśla prof. Rutkowski

Czerniak. Leczenie dla wszystkich chorych, ale nie wszędzie.
W Polsce od ubiegłego roku pacjenci chorzy na zaawansowanego czerniaka skóry mają dostęp do zarówno nowoczesnej immunoonkologii (immunoterapii), jak i do leczenia ukierunkowanego molekularnie. Jednak refundacja leku onkologicznego i jego obecność na liście refundacyjnej, w programie lekowym nie oznacza, iż w każdym szpitalu onkologicznym w kraju dany lek jest dostępny.

Polscy pacjenci nie mają świadomości, że może istnieć jakiekolwiek ograniczenie w dostępie do leków, które są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Tymczasem, te ograniczenia wynikają z umów i kontraktów podpisanych przez NFZ z danym szpitalem. Tylko część szpitali, które posiadają największe doświadczenie w leczeniu czerniaków, zaplecze osobowe, sprzętowe oraz diagnostyczne, może leczyć polskich pacjentów wszystkimi dostępnymi terapiami – tłumaczy prof. Piotr Rutkowski I dodaje – W ramach kampanii „Masz czerniaka? Sprawdź, gdzie się leczyć!” informujemy pacjentów o tym, że warto leczyć się w tych właśnie ośrodkach, które mają pełny dostęp do leczenia czerniaków.

Kompleksowe systemowe leczenie czerniaka
Kompleksowe systemowe leczenie czerniaka obejmuje: immunoonkologię, czyli leki immunokompetentne anty-PD-1 i przeciwciała anty-CTLA-4, leczenie ukierunkowanie molekularnie – terapię celowaną anty-BRAF/MEK. Dzięki nowoczesnym terapiom, takim jak immunoonkologia, leczenie zaawansowanego czerniaka pozwala na długotrwałe przeżycie pacjenta.

Kompleksowe systemowe leczenie czerniaka obejmuje

  1. chirurgia
  2. immunoonkologia: anty-PD-1, (niwolumab, pembrolizumab), anty-CTLA-4 (ipilimumab),
  3. terapia celowana inhibitory BRAF: wemurafenib, dabrafenib
  4. terapia celowana inhibitory MEK: trametynibem, kobimetynib
  5. radioterapia
  6. chemioterapia

Masz czerniaka? Sprawdź, gdzie się leczyć!
Akcja informacyjna „Masz czerniaka? Sprawdź, gdzie się leczyć!” realizowana przez Akademię Czerniaka wspiera 20 ośrodków w Polsce, które obecnie dysponują pełnym portfolio leków oraz zespołem doświadczonych lekarzy różnych specjalizacji niezbędnych do podjęcia optymalnej, najlepszej ścieżki leczenia pacjenta z czerniakiem.

W każdym województwie dostępny jest przynajmniej jeden szpital lub klinika onkologiczna, która spełnia wymagania ECCO, dzięki temu pacjenci z całej Polski mogą liczyć na dostęp do doświadczonych zespołów oraz właściwej diagnostyki i leczenia. Dla pacjentów z zaawansowanym czerniakiem niezwykle istotne jest, aby leczyć się w ośrodkach, które dysponują kompleksowym leczeniem i wszystkimi dostępnymi, refundowanymi lekami.

Pamiętajmy o tym, że dobór odpowiednich specjalistów oraz spełnienie wymogów Europejskiej Organizacji Onkologicznej to nie tylko procedury na papierze. To procedury, które przekładają się na wyniki współczesnego leczenia chorych na czerniaka – podsumowuje prof. Rutkowski.

Lista 20 polskich ośrodków spełniających wymagania ECCO oraz polskie zalecania dostępna jest na stronie https://www.akademiaczerniaka.org/.